Publication Code: Y95D

การสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชน

โดย อรพินท์ สพโชคชัย

สารบัญ

รายงานเรื่อง "การสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาหมู่บ้าน"  เป็นการรวบรวมผลงานวิจัยและประสบการณ์การ ดำเนินโครงการวิจัยของสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทยหลายโครงการ  โดยที่ผลงานที่ปรากฏอยู่ในรายงานฉบับนี้ส่วนใหญ่  ได้มาจากโครงการวิจัยล่าสุดของสถาบันฯ ได้แก่ โครงการส่งเสริมและศึกษาศักยภาพสตรีในการมีส่วนร่วมตัดสินใจในงานพัฒนาหมู่บ้าน  โครงการวิจัยนี้มีลักษณะเป็นโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการที่ดำเนินงานร่วมกันระหว่างสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) และสมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน (PDA) ได้รับความสนับสนุนด้านงบประมาณจาก Canadian International Development Agency (CIDA) ผ่านทางโครงการพัฒนาเศรษฐกิจและความเป็นผู้นำสตรี (Women's Economic and Leadership Development Programme, WELD) เนื่องจากโครงการวิจัยปฏิบัติการมีวัตถุประสงค์หลักที่จะวิเคราะห์และหาแนวทางในการพัฒนาศักยภาพของ ผู้นำสตรีและผู้แทนกลุ่มสตรีให้เข้าไปมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทาง แผนงานพัฒนาหมู่บ้านและร่วมตัดสินใจในระดับหมู่บ้าน
เพื่อเสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  ผลงานวิจัยได้ให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพสตรีในประเด็นดังกล่าว และการศึกษายังให้ข้อคิดเรื่องการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในระดับหมู่บ้านให้ร่วมในการตัดสินใจและร่วมในกระบวนการ
พัฒนา ตลอดจนได้ค้นพบเครื่องมือที่จะช่วยส่งเสริมและสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการพัฒนาด้วย

นอกจากนี้  การศึกษาได้หาแนวทางในการขยายผลการใช้กระบวนการ A-I-C ที่เหมาะสมในกระบวนการพัฒนาหมู่บ้านที่องค์กร
พัฒนาภาครัฐ และองค์กรพัฒนาภาคเอกชนสามารถนำไปใช้ได้ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าวโครงการได้ใช้วิธีการดำเนินงาน ในรูปของการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) คือ เน้นการเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง  ซึ่งผู้ที่เกี่ยวข้องกับโครงการทุกคนจะได้รับประโยชน์จากการดำเนินโครงการ อาทิเช่น นักวิจัยมีโอกาสได้ศึกษาและค้นคว้าข้อมูลที่ต้องการเพื่อตอบปัญหาในประเด็นต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการพัฒนาหมู่บ้านและการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจของผู้แทนสตรีในหมู่บ้าน  โดยเปรียบเทียบในภาคต่าง ๆ ที่ได้ดำเนินโครงการ  นักพัฒนาทั้งจากภาครัฐ คือ นักพัฒนาจากกรมการพัฒนาชุมชน และนักพัฒนาจากองค์กรพัฒนาภาคเอกชน ได้แก่ เจ้าหน้าที่จากศูนย์พัฒนาต่าง ๆ ของสมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน เป็นต้น ได้มีโอกาสเรียนรู้และทดลองใช้เครื่องมือและวิธีการระดมความคิดในการพัฒนาหมู่บ้านที่จะช่วยให้งานในหน้าที่ดำเนินไปได้ด้วยดี สุดท้าย คือ ประชาชนทั้งชายและหญิงได้มีโอกาสร่วมคิดโครงการพัฒนาหมู่บ้าน และได้โครงการพัฒนาที่จะนำไปสู่ความผาสุขของหมู่บ้านต่อไป

โครงการนี้มีพื้นที่ดำเนินการทั้งสิ้น 40 หมู่บ้าน โดยแบ่งเป็นภาคเหนือจังหวัดเชียงราย 6 หมู่บ้าน จังหวัดพิษณุโลก 4 หมู่บ้าน ภาคกลางจังหวัดอ่างทอง 5 หมู่บ้าน   ภาคตะวันออกเฉียงเหนือจังหวัดมหาสารคาม 6 หมู่บ้าน  จังหวัดบุรีรัมย์ 5 หมู่บ้าน  จังหวัดสุรินทร์ 5 หมู่บ้าน และภาคใต้จังหวัดปัตตานี 5 หมู่บ้าน จังหวัดนครศรีธรรมราช 4 หมู่บ้าน

รายละเอียดจากการวิจัยปฏิบัติการดูได้จากรายงานฉบับสมบูรณ์และรายงานกรณีศึกษาจากโครงการส่งเสริมและศึกษาศักยภาพสตรี
ในการมีส่วนร่วมตัดสินใจในงานพัฒนาหมู่บ้าน ซึ่งมีรายงานผลการศึกษาทั้งหมด ซึ่งประกอบด้วยรายงานต่าง ๆ ดังนี้

1. สรุปผลการศึกษาโครงการส่งเสริมและศึกษาศักยภาพสตรีในการมีส่วนร่วมตัดสินใจในงานพัฒนาหมู่บ้าน (H62)
2. รายงานผลการศึกษาโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการในภาคเหนือ
3. รายงานผลการศึกษาโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการในภาคกลาง
4. รายงานผลการศึกษาโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
5. รายงานผลการศึกษาโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการในภาคใต้
6. คู่มือการจัดการประชุมเพื่อระดมความคิดในการพัฒนาหมู่บ้าน การพัฒนาหมู่บ้านโดยพลังประชาชน (BH4) และ
7. วีดีโอประกอบการเรียนรู้ด้านเทคนิคการจัดการประชุมระดับหมู่บ้านโดยพลังประชาชน (ความยาวประมาณ 30 นาที)

องค์ความรู้ที่ได้มาพัฒนากระบวนการสร้างการมีส่วนร่วมในการพัฒนาหมู่บ้านเป็นความรู้ที่ได้มาจากการศึกษาและการวิจัยภาคสนาม  ซึ่งรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์ประชาชนในระดับต่าง ๆ และการสังเกตการณ์ระหว่างการประชุมในหมู่บ้าน  การประชุมระดับกลุ่มหมู่บ้น  การศึกษาข้อมูลพื้นฐานด้านต่าง ๆ ที่จำเป็น  คณะผู้วิจัยขอขอบคุณชาวบ้านชาย-หญิงจำนวน 1,225 คน จาก 40 หมู่บ้านที่ได้ให้ข้อมูล ร่วมประชุมและร่วมดำเนินกิจกรรม
 
 
 

ธันวาคม 2538