Publication Code: Y92K

ปัญหาและแนวโน้มของอุตสาหกรรมอาหารทะเลบรรจุกระป๋อง

โดย เรืองไร โตกฤษณะ

สารบัญ

อุตสาหกรรมอาหารทะเลบรรจุกระป๋องของไทยมีการพัฒนามาจากอุตสาหกรรมปลาทูน่าบรรจุกระป๋อง  ซึ่งขยายตัวอย่างรวดเร็ว  เนื่องจากความได้เปรียบในเรื่องต้นทุนการผลิต โดยเฉพาะค่าแรงงานและการสนับสนุนจากรัฐบาล การพัฒนาอุตสาหกรรมปลาทูน่า บรรจุกระป๋องเป็นสาเหตุหนึ่งที่ช่วยให้มีการพัฒนาการผลิตสินค้าอาหารทะเลบรรจุกระป๋องชนิดอื่น ๆ ตามมา  ประกอบกับในช่วงที่ผ่านมา  สถานการณ์ในตลาดต่างประเทศเอื้ออำนวยให้สามารถส่งออกอาหารทะเลบรรจุกระป๋องชนิดอื่น ๆ ได้มากขึ้น   เนื่องจากความได้เปรียบ ในเรื่องราคาของผลิตภัณฑ์จากประเทศไทย อาหารทะเลบรรจุกระป๋องชนิดอื่น ๆ นอกจากทูน่า ได้แก่ ซาร์ดีน แมคเคอรัล กุ้ง ปู ปลาหมึก และหอยลาย

ซาร์ดีน และแมคเคอรัล  ขยายตัวอย่างรวดเร็วในระยะที่ผ่านมาเนื่องจากการขยายตัวของการส่งออก  ซึ่งแต่เดิมการผลิตอาหารทะเล บรรจุกระป๋องประเภทนี้เป็นการผลิตเพื่อใช้บริโภคภายในประเทศเป็นสำคัญ  มีการส่งออกไปยังประเทศใกล้เคียงบ้างไม่มากนัก  แต่เมื่อการทำประมงปลาชนิดนี้ในประเทศต่าง ๆ มีแนวโน้มลดลง  ประเทศไทยตกอยู่ในภาวะได้เปรียบด้านราคาวัตถุดิบ และมีผลพลอยได้จากการพัฒนาเทคโนโลยีของอุตสาหกรรมปลาทูน่าบรรจุกระป๋อง จึงมีการเพิ่มการส่งออกขึ้นอย่างรวดเร็ว  ส่งผลให้มีการทำประมงทรัพยากรชนิดนี้ขึ้นมาใช้จำนวนมากในอัตราเปรียบเทียบที่สูงกว่าการทำประมงในที่อื่น ๆ

ประเทศไทยสามารถส่งออกกุ้งและปูบรรจุกระป๋องได้เป็นอันดับหนึ่งของโลก  และไม่มีคู่แข่งขันที่ชัดเจนสำหรับผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้ แนวโน้มปริมาณวัตถุดิบเริ่มแสดงให้เห็นถึงความจำเป็นของวัตถุดิบที่มีอยู่  ส่งผลจำกัดถึงขีดความสามารถในการพัฒนาอุตสาหกรรมชนิดนี้  สำหรับปลาหมึกมีแนวโน้มการขยายตัวเพิ่มขึ้น  แต่ก็ยังทำรายได้ส่งออกไม่สูงมากนัก  แม้ว่าประเทศไทยจะเป็นผู้ส่งออกที่สำคัญรายหนึ่ง  เนื่องจากความจำกัดกัดในด้านความต้องการของตลาด  หอยลายบรรจุกระป๋องยังมีปัญหาเรื่องความผันผวนของทรัพยากรวัตถุดิบที่มีอยู่  ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามวงจรชีวิตของสัตว์น้ำชนิดนี้และปริมาณการลงแรงทำประมง

แม้ว่าการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารทะเลบรรจุกระป๋องที่ผ่านมาจะสามารถขยายตัวได้อย่างรวดเร็ว   แต่ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการพัฒนา อุตสาหกรรมปลาทูน่าบรรจุกระป๋อง  ซึ่งต้องพึ่งพาวัตถุดิบจากการนำเข้าเป็นสำคัญ  เนื่องจากการประมงปลาทูน่าในประเทศไทย
ไม่สามารถพัฒนาขึ้นมารองรับความต้องการใช้วัตถุดิบได้อย่างเต็มที่  ด้วยรูปแบบธุรกิจที่ลงทุนร่วมกับต่างประเทศ วัตถุดิบจึงไม่เป็น ข้อจำกัดสำหรับอุตสาหกรรมทูน่าบรรจุกระป๋อง ต่างจากอาหารทะเลบรรจุกระป๋องชนิดอื่นที่พึ่งพาวัตถุดิบในประเทศ  และปัจจุบัน มีแนวโน้มว่าวัตถุดิบเหล่านี้จะมีขีดจำกัดไม่สามารถขยายตัวต่อไปได้อีก  ทรัพยากรประมงในประเทศก็อยู่ในสภาวะเสื่อมโทรม  ทั้งข้อจำกัดด้านวัตถุดิบและด้านการตลาด  ซึ่งอาหารทะเลบรรจุกระป๋องจากประเทศไทยได้ขยายตัวจนเหลือช่องว่างอีกไม่มากนัก  อนาคตของอุตสาหกรรมอาหารทะเลบรรจุกระป๋องคงจะไม่สดใสเช่นในระยะที่ผ่านมา
 
 

พฤศจิกายน 2535