Publication Code: Y92I

อนาคตอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลไทย

โดย ประยงค์ เนตยารักษ์

สารบัญ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาดูว่า ในอนาคตอีกสิบปีข้างหน้าอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลไทยจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร  มีปัจจัยอะไรบ้างที่ทำให้อุตสาหกรรมนี้เปลี่ยนแปลงไป โดยจะศึกษาการเปลี่ยนแปลงทั้งอุตสาหกรรม ซึ่งประกอบด้วยการผลิตอ้อย การผลิตน้ำตาล การตลาดน้ำตาลภายในประเทศ และการส่งออก

โครงสร้างการรวมกลุ่มอย่างเหนียวแน่นของฝ่ายชาวไร่อ้อย และฝ่ายโรงงานน้ำตาล และการนำระบบแบ่งปันผลประโยชน์มาใช้ใน อุตสาหกรรมอ้อย และน้ำตาล  ตั้งแต่ปีการผลิต 2525/26 เป็นปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อแนวโน้มในการเปลี่ยนแปลงพื้นที่เพาะปลูกอ้อย
ผลผลิตอ้อย ผลผลิตน้ำตาล ปริมาณน้ำตาลที่ได้จากภายในประเทศ ราคาภายในประเทศ ปริมาณการส่งออก ตลอดจนนโยบายด้าน  การเก็บภาษีการค้าน้ำตาลในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา เนื่องจากชาวไร่อ้อยและโรงงานน้ำตาลยังคงร่วมกลุ่มกันอย่างเหนียวแน่น  และรัฐบาลจะยังคงใช้ระบบแบ่งปันผลประโยชน์อีกต่อไป จึงคาดการณ์ได้ว่าชาวไร่อ้อยและโรงงานน้ำตาลจะยังคงมีบทบาทสำคัญ ต่อการเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมนี้ในช่วงทศวรรษหน้า

พื้นที่เพาะปลูกอ้อย  ผลผลิตอ้อย และผลผลิตน้ำตาล มีแนวโน้มเปลี่ยนเพิ่มขึ้นตลอดในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นอีก ในช่วงทศวรรษหน้า โดยคาดว่าพื้นที่เพาะปลูกอ้อยรวมทั้งประเทศจะเพิ่มเป็นประมาณ 6.92 ล้านไร่ ในปีการผลิต 2539/40 ผลผลิตอ้อยจะเพิ่มเป็นประมาณ 50 ล้านตัน และผลผลิตน้ำตาละจะเพิ่มเป็นประมาณ 6 ล้านตัน

แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงพื้นที่เพาะปลูกอ้อย ผลผลิตอ้อย และผลผลิตน้ำตาลในแต่ละภาคจะแตกต่างกัน   โดยพื้นที่เพาะปลูก ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือตอนล่าง และภาคกลางตอนบน มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา  ทั้งนี้เนื่องจากมีการย้ายโรงงานน้ำตาลจากภาคตะวันออกและภาคกลางด้านตะวันตกไปตั้งในพื้นที่ดังกล่าว ถึง 6 โรงในช่วงฤดูกาลเพาะปลูก 2531/32-2533/34 โดยโรงงานทุกโรงที่ย้ายไปตั้งในพื้นที่ใหม่ได้ขยายกำลังการผลิตเพิ่มขึ้นด้วย  การเพิ่มขึ้นขอพื้นที่เพาะปลูกอ้อย ดังกล่าวข้างต้นมีผลกระทบต่อพื้นที่เพาะปลูกพืชอื่น ๆ โดยเฉพาะข้าวโพด  พื้นที่เพาะปลูกข้าวโพดใน "เขตข้าวโพด" ลดลงประมาณ 6 แสนไร่ในช่วงปีการเพาะปลูก 253/31 ถึง 2533/34

ทางด้านการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีในการผลิตอ้อย และน้ำตาล มีแนวโน้มที่ชาวไร่อ้อยจะเปลี่ยนไปปลูกพันธุ์ที่ให้ความหวานมากขึ้น  และโรงงานจะเปลี่ยนเทคโนโลยีในการรับซื้ออ้อย  ทั้งนี้เพราะรัฐบาลมีนโยบายให้โรงงานเปลี่ยนระบบการรับซื้ออ้อยจากชั่งน้ำหนัก เป็นวัดความหวานตั้งแต่ปีการเพาะปลูก 2535/36 เป็นต้นไป  และเนื่องจากแรงงานตัดอ้อยหายากขึ้น ค่าจ้างแรงงานเพิ่มสูงขึ้น  จึงมีแนวโน้มที่จะมีการนำเครื่องจักรมาใช้ตัดอ้อย  ซึ่งขณะนี้กำลังอยู่ในขั้นประดิษฐ์และทดลอง

ปริมาณน้ำตาลที่ใช้บริโภคน้ำตาลภายในประเทศ ซึ่งมีสัดส่วนประมาณร้อยละ 30 ของผลผลิตน้ำตาลทั้งหมด สามารถแยกออกได้เป็น บริโภคในครัวเรือนและใช้ในอุตสาหกรรมต่าง ๆ โดยน้ำตาลส่วนใหญ่ (ร้อยละ 75-80) ใช้เพื่อการบริโภคในครัวเรือน  ปริมาณน้ำตาล ที่ใช้บริโภคในครัวเรือนมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามการเพิ่มขึ้นของรายได้ของผู้บริโภค และจำนวนประชากร  ส่วนราคาน้ำตาลไม่มีผลต่อ การเปลี่ยนแปลงปริมาณบริโภคมากนักในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา เนื่องจากราคาน้ำตาลถูกกำหนดไว้คงที่ที่ระดับกิโลกรัมละ 12-13 บาท และความยืดหยุ่นของอุปสงค์ต่อราคามีค่าค่อนข้างน้อย

สำหรับการใช้น้ำตาลในอุตสาหกรรมต่าง ๆ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น  โดยเฉพาะในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา  อันเป็นผลเนื่องมาจากนโยบายส่งเสริม ของรัฐบาลที่กำหนดให้ผู้ผลิตสินค้าอุตสาหกรรมเพื่อการส่งออก สามารถรับซื้อน้ำตาลได้ในราคาที่ต่ำกว่าทั่วไป ประมาณกิโลกรัมละ
4-5 บาท ประมาณการว่าปริมาณบริโภคน้ำตาลรวมทั้งหมดภายในประเทศจะเพิ่มขึ้นเป็น ประมาณ 2 ล้านตัน ในปี 2540

ปริมาณน้ำตาลส่งออก ซึ่งมีสัดส่วนประมาณร้อยละ 70 ของผลผลิตน้ำตาลทั้งหมดจะเปลี่ยนแปลงไปตามปริมาณการผลิต และปริมาณ การบริโภคน้ำตาลภายในประเทศ  ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาปริมาณส่งออกจะเปลี่ยนแปลงขึ้น ๆ ลง ๆ ตามการเปลี่ยนแปลงของปริมาณ
การผลิต แต่อย่างไรก็ตาม ปริมาณส่งออกมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในระยะยาวโดยปริมาณส่งออกเพิ่มขึ้นจากประมาณ 2 ล้านตันในปี 2525 เป็น
2.7 ล้านตัน ในปี 2534 และคาดว่าจะเพิ่มเป็นประมาณ 3-4 ล้านตันในปี 2540

ทางด้านประเทศผู้ซื้อน้ำตาลจากไทย มีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงไปในลักษณะที่มีจำนวนประเทศผู้ซื้อมากขึ้น  โดยประเทศที่มีแนวโน้ม ซื้อเพิ่มมากขึ้นจะเป็นประเทศในภูมิภาคเอเชีย และตะวันออกกลาง ในขณะที่ประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งเคยเป็นลูกค้าสำคัญในอดีต กลับมีแนวโน้เมซื้อลดน้อยลง  ส่วนราคาส่งออกจะเปลี่ยนแปลงไปตามราคาน้ำตาลในตลาดโลก ซึ่งคาดว่าในช่วงทศวรรษหน้า ราคาน้ำตาลในตลาดโลกโดยเฉลี่ยจะสูงกว่าในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา
 
 
 
 
 

พฤศจิกายน 2535