Publication Code: N56

ประมวลความรู้เรื่องอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์

โดย อภิชาติ ขาวสอาด และคณะ

สารบัญ

"อุทยานแห่งชาติ" ตามความหมายของ IUCN-World Conservation Union (1994) หมายถึง พื้นที่อนุรักษ์ (protected areas) รูปแบบหนึ่งที่เน้นการจัดการเพื่ออนุรักษ์และคุ้มครองระบบนิเวศของพื้นที่ที่มีอยู่ทุกระบบเพื่อให้อนุชนรุ่นหลัง ได้มีโอกาสใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อไป หลีกเลี่ยงการใช้ประโยชน์ในเชิงทำลายสภาพแวดล้อมและการยึดถือครองพื้นที่
ใช้เป็นพื้นฐานหรือแหล่งความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เพื่อการศึกษาค้นคว้าวิจัยและเพื่อการนันทนาการและการท่องเที่ยว

สำหรับวัตถุประสงค์ในการกำหนดที่ดินให้เป็นอุทยานแห่งชาติ ตาม พ.ร.บ. อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 หมวด 1 มาตรา 6 ดังนี้ "เมื่อรัฐบาลเห็นสมควรกำหนดบริเวณที่ดินแห่งใดที่มีสภาพธรรมชาติเป็นที่น่าสนใจ ให้คงอยู่ในสภาพธรรมชาติเดิมเพื่อสงวนไว้ให้เป็นประโยชน์แก่การศึกษา และรื่นรมย์ของประชาชน ก็ให้มีอำนาจกระทำโดยประกาศพระราชกฤษฎีกา และให้มีแผนที่แสดงแนวเขตแห่งบริเวณที่กำหนดนั้นแนบท้ายพระราชกฤษฎีกาด้วย บริเวณที่กำหนดนี้เรียกว่า อุทยานแห่งชาติ"

อย่างไรก็ตามวัตถุประสงค์ในการจัดการอุทยานแห่งชาติตามหลักสากลโดยทั่วไปเพื่อทำการการอนุรักษ์ (conservation) และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่มีอยู่เพื่อสามารถที่จะนำมาใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืนและกระจายการใช้ประโยชน์ให้ทั่วถึงแก่คนทั้งชาติ และ ทั้งโลกคุ้มครองและป้องกันรักษา (protection) ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่มีอยู่ให้คงอยู่ตลอดไป โดยใช้มาตรการต่าง ๆ ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และกฎหมาย มาใช้ในการจัดการเพื่อการคุ้มครอง
เพื่อการนันทนาการและการท่องเที่ยว (recreation and tourism) เพื่อการศึกษาและค้นคว้าวิจัย (education and research) และเพื่อการใช้ประโยชน์อื่น ๆ

อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์เป็นอุทยานแห่งชาติที่ได้รับการประกาศจัดตั้งขึ้นตามกฎหมายในปี พ.ศ. 2515 โดยเป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 6 ของประเทศไทย และจัดได้ว่าเป็นอุทยานแห่งชาติที่ทรงคุณค่าและความสำคัญในลำดับต้น ๆ ของอุทยาน
แห่งชาติที่มีอยู่ทั้งหมด (ทั้งที่ได้ทำการประกาศจัดตั้งไปแล้วและยังอยู่ในขั้นตอนเตรียมการประกาศจัดตั้ง) มากกว่า 80 แห่ง
ในประเทศไทย ทั้งนี้เพราะอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์เป็นอุทยานแห่งชาติที่มีพื้นที่กว้างขวาง มีความหลากหลายทางสภาพทางนิเวศป่าไม้ และชนิดของพรรณพืชสูงมาก มีองค์ประกอบของพรรณพืชและสัตว์ป่าที่หายากและเฉพาะถิ่นค่อนข้างจะมาก
มีความหลากหลายของสภาพพื้นที่และแหล่งเพื่อการท่องเที่ยวและนันทนาการ ตลอดทั้งมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชนเผ่าที่อาศัยอยู่มาก

การจัดการอุทยานแห่งชาตินับได้ว่าเป็นการจัดการที่ต้องอาศัยความรู้ทั้งทางด้านวิทยาศาสตร์และศิลปศาสตร์มาประยุกต์ใช้
ควบคู่กันไปอย่างมีประสิทธิภาพ นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2533 เป็นต้นมา แผนแม่บทการจัดการอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ (2533-2537) ได้รับการจัดร่างและรับรองโดยกรมป่าไม้เพื่อใช้เป็นคู่มือและแนวทางในการดำเนินงานจัดการและการพัฒนาอุทยานแห่งชาติ
ดอยอินทนนท์ตามลักษณะของการจัดการอุทยานแห่งชาติสากล ในแผนแม่บทการจัดการอุทยานแห่งชาติดังกล่าวได้มีการรวบรวม
ข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตลอดทั้งสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมโดยรวมของพื้นที่อุทยาน
แห่งชาติไว้เพื่อใช้เป็นพื้นฐานในการจัดการ และได้กำหนดแผนและแนวทางในการพัฒนาอุทยานแห่งชาติขึ้นอีกส่วนหนึ่ง
ในแผนการจัดการอุทยานแห่งชาติได้มีการพัฒนารูปแบบของการจัดการอุทยานแห่งชาติออกเป็นแผนงานต่าง ๆ

แผนงานจัดการและป้องกันทรัพยากรธรรมชาติ แผนงานแก้ไขปัญหาและป้องกันผลกระทบจากการใช้ที่ดินและกิจกรรมชุมชนในเขตอุทยานแห่งชาติ แผนงานเผยแพร่ ประชาสัมพันธ์และประสานการจัดการอุทยานแห่งชาติ กับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมท้องถิ่นและภูมิภาค
แผนงานพัฒนาการให้บริการด้านการท่องเที่ยว แผนงานปรับปรุงโครงสร้างองค์กรและพัฒนาบุคลากร

หลังจากได้มีการปฏิบัติการตามแผนการดำเนินงานตามแผนแม่บทการจัดการอุทยานแห่งชาติ (ระยะที่ 1) ได้สิ้นสุดลงในปี พ.ศ. 2537 จึงได้มีการประเมินถึงผลการดำเนินงานเพื่อติดตามถึงความก้าวหน้าในการดำเนินงานตามแผนตลอดทั้งอุปสรรค
และปัญหาและความเป็นไปได้ในการดำเนินงานต่าง ๆ และได้ทำการรวบรวมและปรับปรุงข้อมูลพื้นฐานของอุทยานฯ
ทั้งทางด้านกายภาพ ชีวภาพ สภาพทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนต่าง ๆ และสภาพการท่องเที่ยวและนันทนาการ ตลอดจน แผนที่ต่าง ๆ ให้ทันสมัยมากยิ่งขึ้น เพื่อที่จะใช้เป็นแนวทางในการจัดการอุทยานแห่งชาติตามแผนแม่บทระยะที่ 2 ต่อไป



กันยายน 2540