Publication Code: N54

ประมวลความรู้เรื่องอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย

โดย อภิชาติ ขาวสอาด และคณะ

สารบัญ

อุทยานแห่งชาติเป็นหนึ่งในรูปแบบหลักของพื้นที่อนุรักษ์ (protected areas) ที่เน้นการจัดการเพื่อการอนุรักษ์ระบบนิเวศของพื้นที่
และเพื่อการท่องเที่ยวและนันทนาการ และเป็นพื้นที่ธรรมชาติที่ได้จัดไว้เพื่อ

สำหรับวัตถุประสงค์ในการกำหนดที่ดินให้เป็นอุทยานแห่งชาติตามพระราชบัญญัติ อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 หมวด 1 มาตรา 6 ดังนี้ "เมื่อรัฐบาลเห็นสมควรกำหนดบริเวณที่ดินแห่งใดที่มีสภาพธรรมชาติเป็นที่น่าสนใจ ให้คงอยู่ในสภาพธรรมชาติเดิมเพื่อสงวนไว้ให้เป็นประโยชน์แก่การศึกษา และรื่นรมย์ของประชาชน ก็ให้มีอำนาจกระทำโดยประกาศพระราชกฤษฎีกา และให้มีแผนที่ แสดงแนวเขตแห่งบริเวณที่กำหนดนั้นแนบท้ายพระราชกฤษฎีกาด้วย บริเวณที่กำหนดนี้เรียกว่า อุทยานแห่งชาติ"

อย่างไรก็ตามวัตถุประสงค์ในการจัดการอุทยานแห่งชาติตามหลักสากลโดยทั่วไปเพื่อ

อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุยเป็นอุทยานแห่งชาติที่จัดตั้งและประกาศตามกฎหมายในปี พ.ศ. 2524 เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 24 ของประเทศไทยนับตั้งแต่รัฐบาลได้เริ่มทำการประกาศจัดตั้งอุทยานแห่งชาติตามกฎหมายตั้งแต่ปี พ.ศ. 2505 เป็นต้นมา และจัดได้ว่า
เป็นอุทยานฯ ที่มีคุณค่าและความสำคัญในลำดับต้น ๆ ของอุทยานแห่งชาติทั้งหมดที่มีอยู่มากกว่า 80 แห่งในประเทศไทย

อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุยจัดได้ว่าเป็นอุทยานแห่งชาติที่มีความสำคัญของชาวจังหวัดเชียงใหม่   เนื่องจากเป็นอุทยานฯ ที่ตั้งอยู่ใกล้ตัวเมืองมากที่สุดและมีประวัติความผูกพันธ์กับเมืองเชียงใหม่มาแตั้งแต่เริ่มทำการเลือกตั้งพื้นที่ และทำการก่อตั้งเมืองเชียงใหม่มาตั้งแต่ 700 ปีก่อน   นอกจากนี้ยังเป็นที่ประดิษฐานของพระบรมสารีริกธาตุขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และเป็นที่เคารพสักการะของคนเชียงใหม่และของคนไทยทั้งประเทศ

ในแง่ของความสำคัญในด้านการเป็นอุทยานแห่งชาติ   อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย เป็นอุทยานฯ ที่มีพื้นที่ค่อนข้างกว้างขวาง เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญของตัวเมืองเชียงใหม่และอำเภอใกล้เคียง มีความหลากหลายทางชีวภาพโดยเฉพาะทางพรรณพืชค่อนข้างสูง   และมีความหลากหลายของสภาพพื้นที่ที่ทำให้เหมาะสมในการที่จะเป็นแหล่งเพื่อการท่องเที่ยวและนันทนาการอย่างดี   นอกจากนี้ยังมีความหลากหลายทางศิลปะและวัฒนธรรมของชุมชนต่าง ๆ ที่อาศัยทั้งอยู่ในพื้นที่และอยู่รอบ ๆ อุทยานฯ อีกมาก

เนื่องจากการจัดการอุทยานแห่งชาติจัดได้ว่าเป็นการจัดการที่ต้องอาศัยความรู้ทั้งทางด้านวิทยาศาสตร์และศิลปศาสตร์มาประยุกต์ใช้
ควบคู่กันไป นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2533 เป็นต้นมา แผนแม่บทการจัดการอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุยระยะที่ 1 (2533-2537)
ได้รับการจัดร่างและรับรองโดยกรมป่าไม้เพื่อใช้เป็นคู่มือและแนวทางในการดำเนินงานจัดการและการพัฒนาอุทยานฯ
ตามลักษณะของการจัดการอุทยานแห่งชาติสากล ในแผนแม่บทการจัดการอุทยานแห่งชาติดังกล่าวได้มีการรวบรวมข้อมูลพื้นฐาน
เกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตลอดทั้งสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมโดยรวมของพื้นที่อุทยานแห่งชาติไว้เพื่อใช้เป็น
พื้นฐานในการจัดการ และได้กำหนดแผนและแนวทางในการพัฒนาอุทยานแห่งชาติขึ้นอีกส่วนหนึ่ง ในแผนการจัดการอุทยานแห่งชาติได้มีการพัฒนารูปแบบของการจัดการอุทยานแห่งชาติออกเป็นแผนงานต่าง ๆ เพื่อความสะดวกในการดำเนินงาน
ซึ่งประกอบด้วย

ในแต่ละแผนงานยังประกอบไปด้วยโครงการหรือกิจกรรมต่าง ๆ   เพื่อที่จะใช้เป็นหลักหรือแนวทางในการดำเนินงานจัดการและ
พัฒนาอุทยานฯ อยู่มากมายหลายโครงการ

หลังจากที่สิ้นสุดการดำเนินงานตามแผนแม่บทการจัดการอุทยานแห่งชาติ (ระยะที่ 1) ในปี พ.ศ. 2537 กรมป่าไม้จึงได้จัดให้มีการประเมินถึงผลการดำเนินงานเพื่อติดตามถึงความก้าวหน้าในการดำเนินงานตามแผน ตลอดทั้งอุปสรรคและปัญหาและความเป็นไปได้ในการดำเนินงานต่าง ๆ เพื่อที่จะใช้เป็นแนวทางในการวางแผนแม่บทระยะที่ 2 ต่อไป

กันยายน 2540