Publication Code: A89

การพัฒนาบุคลากรของกระทรวงพาณิชย์

โดย ยงยุทธ์ แฉล้มวงษ์, กนกพร สุโมตยกุล และศักดินา สนธิศักดิ์โยธิน

สารบัญ

การพัฒนาบุคลากรเป็นส่วนหนึ่งของแผนแม่บทว่าด้วยนโยบายพาณิชย์มีเป้าหมายที่จะให้เจ้าหน้าที่ของกระทรวงพาณิชย์ (กพณ.) มีโลกทัศน์กว้างไกล มีความเชี่ยวชาญอย่างลึกซึ้งในงานที่รับผิดชอบ มีขีดความสามารถที่จะปรับตัว  และเรียนรู้สถานการณ์ในระดับโลก ที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว มีทัศนคติและขีดความสามารถในการให้บริการประชาชนอย่างมีประสิทธิภาพ มีเกณฑ์ในการประเมิน ผลงานเพื่อได้รับแรงจูงใจอย่างเหมาะสม

การศึกษาได้ครอบคลุมประเด็นหลัก 3 เรื่องคือ 1) การเลื่อนขั้น เลื่อนตำแหน่ง และการโยกย้าย  2) การพัฒนาบุคลากรด้านการฝึกอบรม
และ 3) การสร้างบุคลากรให้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ใหม่ของกระทรวงพาณิชย์

ในการเลื่อนขั้น  เลื่อนตำแหน่งจะต้องมีเกณฑ์การประเมินผลงานอย่างชัดเจนโปร่งใส  ซึ่งทาง กพณ. สามารถดำเนินการโดยใช้หลักเกณฑ์
ของ ก.พ. ซึ่งได้นำมาใช้ตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2538 ต่อไปได้ ถึงแม้จะมีปัญหาอยู่บ้างในเรื่องของการนำไปปฏิบัติ   ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรื่องของ ปัญหาด้านคุณธรรม  ปัญหาระบบอุปถัมภ์  และผู้เกี่ยวข้องยังขาดวัฒนธรรมในการประเมินผู้อื่น  หรือถูกผู้อื่นประเมิน แต่ถ้าถือปฏิบัติ
ต่อไปนานๆ อย่างจริงจังก็จะกลายเป็นวัฒนธรรมไปในที่สุด การต่อต้านวิธีดังกล่าวก็จะหมดไป

การเลื่อนตำแหน่งและการโยกย้าย จะต้องคำนึงถึงผลการปฏิบัติงานและบทบาทภาระหน้าที่ตามสายงานนั้นๆ  เป็นสำคัญมีหลักเกณฑ์ แน่ชัดและเป็นธรรมดำเนินการด้วยความโปร่งใส และสามารถที่จะทำการตรวจสอบได้ในทุกขั้นตอน  มีการเจริญก้าวหน้าในงาน ตามสายงานของตนอย่างแน่ชัด ไม่ว่าจะเป็นสายบริหาร หรือสายวิชาการ  ส่วนผู้บริหารระดับสูงเพื่อเป็นการเพิ่มวิสัยทัศน์ของตน ควรให้มีการโยกย้ายระหว่างกรมกันมากขึ้น ทูตพาณิชย์ต่างๆ ก็ควรที่จะมีวาระในการโยกย้ายเช่นกัน  หน่วยงานของกระทรวงพาณิชย์ ที่ต้องการบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญเป็นพิเศษ เช่น การประกันภัย การเจรจาการค้า การส่งเสริมการส่งออก ฯลฯ  อาจมีการนำบุคคล
ภายนอก โดยเฉพาะภาคเอกชนที่มีประสบการณ์เป็นที่ยอมรับของสังคมเข้ามาเป็นผู้บริหารของกรมต่างๆ ตามโครงการพิเศษที่ตกลง
ร่วมกับทาง ก.พ.

ในด้านการพัฒนาบุคลากร สิ่งที่จะขาดเสียมิได้คือในเรื่องของการให้การฝึกอบรม  พัฒนาความรู้ความสามารถของคนในกระทรวง พาณิชย์อย่างสม่ำเสมอ กพณ. ได้มีการตั้งหน่วยงานโดยตรงขึ้นมาดูแลในเรื่องนี้แล้วตั้งแต่ พ.ศ. 2539 คือ สถาบันกรมพระจันทบุรีนฤนารถ ซึ่งก็ไม่สามารถดำเนินการได้อย่างเต็มที่เท่าที่ควร เนื่องจากเป็นหน่วยงานใหม่ที่เพิ่งตั้ง  กอปรกับปัญหาวิกฤติทางเศรษฐกิจส่งผลให้มี การตัดทอนงบประมาณการฝึกอบรม และการดำเนินงานในหลายเรื่องไป   แต่ถ้าจะพัฒนากระทรวงพาณิชย์ให้สามารถแข่งขัน ในตลาดโลกทัดเทียมกับต่างประเทศแล้ว การฝึกอบรมให้กับคนในกระทรวงฯ  เป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งผู้บริหารระดับสูงของกระทรวงฯ และกรมก็ได้ตระหนักถึงความสำคัญในข้อนี้  ไม่ว่าจะเป็นหลักสูตรพื้นฐาน หลักสูตรตามกรอบของ ก.พ. กำหนด  หรือหลักสูตรเฉพาะ ของหน่วยงานอย่างงานในบางกรมที่ต้องการความรู้เฉพาะด้านมากๆ รวมถึงหลักสูตรเสริมที่จัดให้กับบุคลากรกระทรวงพาณิชย์ ให้เป็นผู้มีความสามารถในด้านต่างๆ เช่น คุณธรรม ภาษา คอมพิวเตอร์ หลักสูตรผู้บริหาร ฯลฯ  ซึ่งการฝึกอบรมนี้อาจจะเป็นการขอ ความร่วมมือกับสถาบันการศึกษา  และภาคเอกชนมาเป็นผู้ช่วยฝึกอบรมให้ก็ได้  ไม่จำเป็นที่จะต้องดำเนินการเองทั้งหมด  หรืออาจจะ เป็นการขอทุนฝึกอบรมจากองค์กรต่างประเทศและในประเทศ   เพื่อให้สอดคล้องกับสภาวะวิกฤติในปัจจุบันที่มีข้อจำกัดในเรื่อง งบประมาณของรัฐในการสนับสนุนการฝึกอบรม

การสร้างบุคลากรกระทรวงพาณิชย์ให้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ใหม่ที่ได้มีการกำหนดขึ้น   คือเป็นเรื่องของการวางแผนการสืบทอด ตำแหน่งตามพันธกิจใหม่ โดยจะต้องมีการเตรียมวางแผนกำลังคน จัดทำการประเมินข้าราชการในสายงาน จัดระบบการเลื่อน
ตำแหน่งใหม่ได้มาตรฐาน  มีการพัฒนาบุคลากรสม่ำเสมอ รวมทั้งมีการประเมินผลเป็นรายบุคคล  ซึ่งนอกจากนั้นแล้วยังควรที่จะมี การวางสายทางก้าวหน้าในอาชีพ ว่างานในตำแหน่งที่อยู่ของบุคลากรแต่ละคนนั้นสามารถที่จะเจริญก้าวหน้าไปในทางใดบ้าง ซึ่งตรงจุดนี้ในบางตำแหน่งที่ต้องการความสามารถพิเศษเฉพาะตัว เช่น ทูตพาณิชย์ นักคณิตศาสตร์-สถิติ ประกันภัย  นักเจรจาการค้า ระหว่างประเทศ บุคลากรด้านสิทธิบัตร ฯลฯ ควรที่จะต้องมีการกำหนดความรู้และประสบการณ์ของผู้เชี่ยวชาญในตำแหน่งเฉพาะนั้นๆ  ว่าจะต้องเป็นผู้ที่มีภูมิหลังทางการศึกษา เป็นอย่างไร ทักษะและประสบการณ์ด้านใดบ้าง   เพื่อเป็นการกำหนดสายการเจริญก้าวหน้า ในอาชีพได้ทางหนึ่ง คือ ถ้าบุคคลใดอยากที่จะไปอยู่ในตำแหน่งต่างๆ ข้างต้นนั้นจะได้รู้ว่าตนเองยังขาดความรู้และทักษะอะไร ต้องเพิ่มพูนในเรื่องไหน

ทั้งหมดที่กล่าวมาแล้วเป็นปัจจัยต่างๆ  ที่มีส่วนในการพัฒนาบุคลากรของกระทรวงพาณิชย์  ให้สามารถปรับตัว  และพัฒนาตนเอง
ให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของกระทรวงพาณิชย์เอง  ในอันที่จะมีการปรับเปลี่ยนวิสัยทัศน์ โครงสร้าง และการบริหารงานตามกรอบ แผนแม่บทพระทรวงพาณิชย์ พ.ศ. 2540-2549 ต่อไป
 
 
 

มีนาคม  2542