Publication Code: A83

การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์

สารบัญ

"การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์" (Electronic Commerce หรือ EC) หมายถึง การดำเนินการทางพาณิชย์ใดๆ ที่กระทำบนเครือข่ายของ
สื่ออิเล็กทรอนิกส์ โดยเฉพาะเครือข่ายอินเทอร์เน็ต โดยการดำเนินการดังกล่าวอาจเกิดขึ้นระหว่างธุรกิจกับธุรกิจ  หรือธุรกิจกับ
ผู้บริโภคก็ได้ เช่น ในการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ระหว่างผู้บริโภค ซึ่งเราอาจเรียกว่า "การค้าปลีกอิเล็กทรอนิกส์" นั้น  การดำเนินการทางพาณิชย์อาจได้แก่ การโฆษณา การสั่งซื้อสินค้า การชำระเงิน การจัดส่งสินค้าและบริการหลังการขาย เป็นต้น

ในขณะที่การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์โดยเฉพาะการค้าปลีกอิเล็กทรอนิกส์ได้ก่อให้เกิดโอกาสในการประกอบธุรกิจในขอบเขต
อย่างกว้างขวางทั่วโลกนั้น มันได้ก่อให้เกิดปัญหาใหม่ๆ ในการคุ้มครองผู้บริโภค การจัดเก็บภาษีอากร การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา การรักษาความปลอดภัยของข้อมูล การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา และการป้องสารสนเทศที่ก่อปัญหา  ซึ่งทำให้เกิดความจำเป็น
ในการที่ภาครัฐ  รวมทั้งกระทรวงพาณิชย์ต้องปรับเปลี่ยนนโยบายการพาณิชย์ในปัจจุบันให้รองรับการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ด้วย

ในรายงานฉบับนี้  ผู้วิจัยได้วิเคราะห์ปัญหาที่เกิดจากการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวข้างต้นสรุปความเคลื่อนไหวทางนโยบาย ด้านการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในต่างประเทศ และความเคลื่อนไหวในเวทีการเจรจาการค้าระหว่างประเทศ  และสรุปว่าในช่วง
อนาคตอันใกล้นี้ ประเด็นปัญหาที่สำคัญที่สุดที่ประเทศไทยจะต้องมีท่าทีที่ชัดเจนคือ การกำหนดท่าทีต่อข้อเรียกร้องของ สหรัฐอเมริกาที่ต้องการให้อินเทอร์เน็ตเป็นเขตปลอดภาษีศุลกากรในการค้า "สินค้าสารสนเทศ" ซึ่งหมายถึงสินค้าที่สามารถ จัดส่งผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต  และไม่ให้ประเทศต่างๆ เก็บภาษีศุลกากรเพิ่มเติมจากสินค้าที่สั่งซื้อผ่านอินเทอร์เน็ต แต่จัดส่งทาง
ช่องทางปรกติ

ผู้วิจัยวิเคราะห์ว่า ข้อเสนอดังกล่าวของสหรัฐจะมีผลให้เกิด "การเบี่ยงเบนช่องทางการค้า" ในการค้าสินค้าประเภทสารสนเทศ จากการค้าตามเส้นทางปรกติมาสู่การค้าผ่านอินเทอร์เน็ต  สินค้าสารสนเทศที่มีโอกาสจะเกิดการเบี่ยงเบนช่องทางการค้าได้ง่าย
ได้แก่ สินค้าที่ถูกเก็บภาษีศุลกากรในอัตราที่สูง เช่น ภาพยนตร์ เทปเพลงและซีดี เป็นต้น  นอกจากนี้ การยอมรับข้อเสนอดังกล่าว จะมีผลในการเปิดเสรีในการค้าบริการโดยอัตโนมัติ  โดยเฉพาะบริการโทรคมนาคม การเงิน การประกันภัย และบริการวิชาชีพ
(professional service) บางส่วนที่สามารถทำได้ผ่านเครือรอข่ายอินเทอร์เน็ต ข้อเสนอดังกล่าวยังจะมีผลต่อการเปลี่ยนช่องทาง
การให้บริการ (mode of supply) ต่างๆ เช่น ทำให้เกิดการให้บริการแบบข้ามพรมแดนมากขึ้น ในขณะที่ลดความจำเป็นในการตั้ง สำนักงานสาขาในต่างประเทศลง

ต่อประเด็นนี้ ผู้วิจัยเสนอให้รัฐบาลไทยยอมรับข้อเสนอดังกล่าวของสหรัฐ ด้วยเหตุผลที่สำคัญ 2 ประการคือ  หนึ่ง การค้าเสรีผ่าน เครือข่ายอินเทอร์เน็ตเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วในทางปฏิบัติ  โดยกฎระเบียบต่างๆ ไม่สามารถขัดขวางได้เลย และสอง ข้อเสนอดังกล่าว เป็นข้อเสนอที่สมเหตุสมผล และสอดคล้องกับหลักการค้าเสรี  ซึ่งจะให้ประโยชน์แก่ทุกฝ่ายที่เข้าร่วมรวมทั้งประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม ผลเสียประการหนึ่งที่จะเกิดขึ้นจากการเปิดเสรีดังกล่าวก็คือ ประเทศไทยจะขาดดุลทางการค้าเพิ่มขึ้น ประเด็นที่ควร พิจารณาควบคู่กับการเปิดเสรีจึงได้แก่ การส่งเสริมให้ผู้ประกอบการของไทยมีความสามารถในการแข่งขันกับต่างประเทศ  ด้วยการสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น  และขจัดอุปสรรคต่างๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน  โดยผู้วิจัยเสนอให้รัฐบาลไทยเร่งส่งเสริม
ให้เกิดการสร้างโครงสร้างพื้นฐานของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ทั้งในด้านองค์กร เช่น การจัดตั้งองค์กรรับรอง (Certification
Authority) และในด้านกฎระเบียบต่างๆ เช่นการออกกฎหมายการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์  และกฎหมายการขายตรง เป็นต้น
ในขณะเดียวกัน รัฐบาลยังควรเร่งยกระดับความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจไทยด้วยการขจัดการผูกขาดในตลาดต่างๆ  โดยเฉพาะการให้บริการสายเช่าระหว่างประเทศ และบริการรับส่งพัสดุ ในขณะเดียวกัน กระทรวงพาณิชย์ควรเตรียมความพร้อม ด้วยการฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ของกระทรวงฯ ให้มีความรู้ความเข้าใจในเรื่องที่เกี่ยวข้อง และจัดตั้งคณะทำงานขึ้นมาเพื่อศึกษาปัญหาต่างๆ
 

พฤศจิกายน  2541