Publication Code: A80

การคุ้มครองผู้บริโภคในด้านการรักษาพยาบาลในโรงพยาบาลเอกชน

โดย วิโรจน์ ณ ระนอง

สารบัญ

ปัญหาที่ผู้บริโภคประสบในการเข้าไปรับบริการรักษาพยาบาลจากโรงพยาบาลเอกชนแบ่งออกได้เป็น 4 ประการใหญ่ ๆ คือ
(1) ค่ารักษาพยาบาลมีราคาแพงเมื่อเทียบกับสถานบริการของรัฐหรือแม้กระทั่งคลีนิคเอกชน  (2) ขาดการให้ข้อมูลข่าวสารแก่ผู้ป่วย หรือญาติเกี่ยวกับทางเลือกต่างๆ  ของการรักษาพยาบาล และค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลในแต่ละทางเลือก (3) ค่ายาที่จำหน่ายใน โรงพยาบาลเอกชนมีราคาแพงกว่าข้างนอกมาก และ (4) การปฏิเสธการรักษาแก่ผู้ป่วยที่ไม่สามารถแสดงหลักฐานได้ว่ามีความสามารถ พอที่จะจ่ายค่ารักษาพยาบาลของโรงพยาบาล

นอกจากกระทรวงพาณิชย์จะมีอำนาจหน้าที่ในการกำกับดูแลงานในด้านการคุ้มครองผู้บริโภคแล้วกรมส่งเสริมการส่งออกก็ยังมี เป้าหมายในการขายบริการการรักษาพยาบาลของโรงพยาบาลเอกชนให้กับชาวต่างชาติด้วย   งานวิจัยนี้จึงเน้นที่การศึกษาว่า งานเหล่านี้มีหน่วยงานอื่นๆ นอกกระทรวงพาณิชย์กำกับดูแลอยู่แล้วหรือไม่  และมีประสิทธิภาพและศักยภาพในการแก้ไขปัญหา ที่มีอยู่มากน้อยเพียงใด เพื่อจะนำไปสู่การตอบโจทย์ที่ว่ากระทรวงพาณิชย์ควรจะเข้ามามีบทบาทในงานด้านนี้หรือไม่เพียงใด

จากการศึกษาของผู้วิจัยพบว่า  ในปัจจุบันมีหน่วยงานต่าง ๆ  ที่มีหน้าที่รับผิดชอบในด้านการคุ้มครองผู้ป่วยและการควบคุมคุณภาพ และพัฒนามาตรฐานโรงพยาบาลอยู่แล้ว  ซึ่งหน่วยงานเหล่านี้ได้รับทราบปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบันและมีความริเริ่มที่จะแก้ไขปัญหา บางประการอยู่แล้ว เช่น ปัญหาอัตราค่ารักษาพยาบาล ปัญหาสิทธิของผู้ป่วย  และการควบคุมคุณภาพและพัฒนามาตรฐานโรงพยาบาล ซึ่งได้มีการเริ่มดำเนินการไปบ้างแล้ว และหน่วยงานเหล่านี้น่าจะมีความรู้ความสามารถและแรงจูงใจในการแก้ไขปัญหาเหล่านี้  ในด้านการเก็บค่ายาสูงเกินควรนั้น หน่วยงานที่รับผิดชอบยังไม่ได้ให้ความสนใจเข้ามาดูแลอย่างจริงจัง   แต่หน่วยงานเหล่านี้น่าจะมี ความรู้ความสามารถเฉพาะด้านมากกว่าหน่วยงานของกระทรวงพาณิชย์และปัญหานี้น่าจะอยู่ในวิสัยที่หน่วยงานเหล่านี้จะแก้ไขได้  สำหรับด้านการรับเรื่องร้องเรียนจากผู้ป่วยนั้น  ปัจจุบันมีสภาวิชาชีพเป็นผู้ดูแลอยู่   ซึ่งสภาวิชาชีพน่าจะมีเป็นองค์กรที่มีความรู้ และความเชี่ยวชาญเพียงพอในการพิจารณาข้อร้องเรียน  อย่างไรก็ตาม  ในบางกรณีสภาวิชาชีพอาจมีแรงจูงใจที่จะปกปักรักษา ผลประโยชน์ของวิชาชีพมากกว่าผลประโยชน์ของผู้บริโภค  ซึ่งแนวทางแก้ไขปัญหานี้มีได้ตั้งแต่การกำหนดให้ต้องมีตัวแทนของผู้บริโภค ภาครัฐ หน่วยงานเอกชน หรือ NGO เข้ามาอยู่ในสภาวิชาชีพ   ไปจนถึงแยกงานด้านนี้ออกไปให้สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค หรือองค์กรมหาชนอิสระมาดูแลแทน  ซึ่งกระทรวงพาณิชย์อาจเข้าไปมีบทบาทในเรื่องนี้ได้  แต่บทบาทของกระทรวงพาณิชย์ในกรณีนี้ ควรจะจำกัดเฉพาะการส่งตัวแทนเข้าไปอยู่ในคณะกรรมการต่างๆ หรือองค์กรอิสระที่เกี่ยวข้อง มากกว่าจะพยายามดึงเอางานนี้
เข้ามาทำเสียเอง

ในด้านการส่งเสริมให้ชาวต่างชาติเข้ามารับบริการการรักษาพยาบาลในโรงพยาบาลเอกชนของไทยนั้น ทั้งโรงพยาบาลเอกชนเอง
และกระทรวงสาธารณสุขก็พยายามผลักดันเรื่องนี้อยู่  เนื่องจากทั้งสองฝ่ายเห็นว่าวิธีนี้จะช่วยแก้ไขวิกฤตการณ์ที่โรงพยาบาล เอกชนเผชิญอยู่ในขณะนี้  ซึ่งกระทรวงพาณิชย์สามารถใช้กลไกที่มีอยู่ช่วยโฆษณาประชาสัมพันธ์ให้อีกทางหนึ่ง  แต่ในที่สุดแล้ว สิ่งที่จะชักจูงชาวต่างชาติให้เข้ามาใช้บริการโรงพยาบาลของไทยนั้นคงจะไม่อยู่ที่ราคาค่ารักษาพยาบาล  (ซึ่งต่ำลงมาเมื่อเทียบกับเงิน
สกุลหลักหลังจากการลอยตัวเงินบาท) แต่เพียงอย่างเดียว เพราะชาวต่างชาติย่อมให้ความสำคัญกับคุณภาพและมาตรฐานของ โรงพยาบาลเอกชนของไทยด้วย  นอกจากนี้ความเชื่อถือในระบบการคุ้มครองผู้บริโภคของไทยก็น่าจะมีส่วนสำคัญในการตัดสินใจ เข้ามารับบริการของชาวต่างชาติจากประเทศที่พัฒนาแล้วเช่นกัน เพราะโดยทั่วไปแล้ว  ประเทศที่มีมาตรฐานในการรักษาพยาบาล ที่ดีมักจะมีระบบการคุ้มครองสิทธิของผู้ป่วยที่ดีควบคู่กันไปด้วย  ดังนั้น การควบคุมมาตรฐานของโรงพยาบาลและการมีระบบ
การคุ้มครองผู้ป่วยที่ดีจะเป็นสองปัจจัยที่สำคัญที่สุดในการชักนำให้ชาวต่างชาติเข้ามาใช้บริการการรักษาพยาบาลของไทย  และเป็นปัจจัยที่ไม่สามารถทดแทนได้โดยการโฆษณาประชาสัมพันธ์ (ซึ่งโรงพยาบาลเอกชนเองก็พยายามทำกันอย่างเต็มที่อยู่แล้ว  บทบาทของรัฐในด้านนี้จึงน่าจะเน้นที่การควบคุมมาตรฐานของโรงพยาบาลและการสร้างระบบการคุ้มครองผู้บริโภคที่ได้มาตรฐาน
เป็นสำคัญ  ซึ่งในปัจจุบันกระทรวงสาธารณสุขก็ได้ร่วมมือกับหน่วยงานอื่นๆ ก่อตั้งภาคีความร่วมมือเพื่อพัฒนาและรับรองคุณภาพ โรงพยาบาลขึ้นมา และได้ดำเนินการทางด้านนี้ไปแล้วพอสมควร ถ้าหากภาคีฯ นี้ยังสามารถดำเนินงานไปได้อย่างต่อเนื่อง  กระทรวงพาณิชย์ก็ไม่น่าจะมีความจำเป็นที่จะต้องเข้าไปดูแลด้านนี้  ซึ่งมีงานทางด้านเทคนิคเข้ามาเกี่ยวข้องค่อนข้างมาก
 
 

พฤศจิกายน  2541