Publication Code: A77

สถานภาพของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย

โดย สมเกียรติ  ตั้งกิจวานิชย์

สารบัญ

ภูมิหลังของการวิจัย

รายงานวิจัยเรื่อง "สถานภาพของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย" มุ่งที่จะตอบคำถามซึ่งจะเป็นพื้นฐานของการวิจัยในเรื่อง "ผลกระทบทางเศรษฐกิจส่วนรวมของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ต่อประเทศไทย" ซึ่งจะครอบคลุมประเด็นที่สำคัญ 6 ประเด็น คือ

1. ผลกระทบของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ต่อการจัดเก็บภาษี
2. การเจรจาการค้าระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์
3. องค์กรรับรองความถูกต้องในบริการการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์
4. การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวข้องกับการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์
5. ผลกระทบของเงินอิเล็กทรอนิกส์และระบบการชำระเงินต่อนโยบายทางการเงิน
6. การสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ของประเทศไทย

คำถามหลักในรายงานการวิจัยฉบับนี้ได้แก่

1. ความตื่นตัวต่อการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทยเป็นอย่างไร
2. ความแพร่หลายของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทยเป็นอย่างไร
3. ผู้ประกอบการให้บริการการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์อย่างไร  ประสบปัญหาอย่างไร และมีความคาดหวังอย่างไร
4. ผู้บริโภคมีพฤติกรรมในการรับบริการการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์อย่างไร ประสบปัญหาอย่างไร และมีความคาดหวังอย่างไร
5. อะไรคือนัยเชิงนโยบายจากการศึกษาสภานภาพของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย และบทบาทของรัฐที่ควรจะเป็น

ขอบเขตของการวิจัย

ในการวิจัยนี้ ผู้วิจัยให้ความหมายของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ว่าหมายถึงการดำเนินการทางเศรษฐกิจใด ๆ ระหว่างบุคคลสองฝ่ายขึ้นไป ที่กระทำบนเครือข่ายสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ทั้งนี้ การดำเนินการทางเศรษฐกิจดังกล่าวอาจรวมถึง การออกแบบ การผลิต การโฆษณาสินค้า การค้าทั้งปลีกและส่ง และการทำธุรกรรมตลอดจนการชำระเงิน  ส่วนเครือข่ายสื่ออิเล็กทรอนิกส์อาจรวมถึงเครือข่ายคอมพิวเตอร์ทั้งเครือข่าย ภายในองค์กร (internal network) เครือข่ายเอกชน (private network) ระหว่างองค์กรหรือเครือข่ายสาธารณะ (public network) เช่นเครือข่ายอินเทอร์เน็ต หรือเครือข่ายสื่ออิเล็กทรอนิกส์อื่น ๆ เช่นเครือข่ายโทรทัศน์และเครือข่ายโทรศัพท์  ในขณะที่บุคคลสองฝ่ายนั้น อาจเป็นธุรกิจกับธุรกิจ (B-to-B E-Commerce) ธุรกิจกับผู้บริโภค (B-to-C E-Commerce) หรือธุรกิจกับรัฐ (B-to-G E-Commerce)

อย่างไรก็ตาม ในรายงานฉบับนี้ ผู้วิจัยจะให้ความสนใจเป็นพิเศษต่อการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตและจะกล่าวถึง การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในรูปแบบดังกล่าวเป็นหลักเช่นเดียวกับงานวิจัยก่อนหน้านี้ ทั้งนี้เนื่องจากสาเหตุหลายประการ คือ

1. การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นรูปแบบของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ที่มีขอบเขตกว้างขวางที่สุดในปัจจุบัน และมีแนวโน้มจะขยายตัวอย่างรวดเร็วต่อไปอีกในอนาคต
2. การที่อินเทอร์เน็ตมีความสามารถในการส่งผ่านข้อมูลแบบมัลติมีเดีย เช่น ข้อความ ภาพ และเสียง ทำให้การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ ผ่านเครือข่ายดังกล่าวมีศักยภาพในการผนวกเอากิจกรรมทางการพาณิชย์ที่มีอยู่บนเครือข่ายอื่น ๆ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ โทรศัพท์ และโทรสาร เข้ามาไว้ได้หมด
3. การเจรจาการค้าระหว่างประเทศในอนาคตจะให้ความสนใจต่อการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นหลักไม่ว่าจะเป็นเรื่องภาษี การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา เป็นต้น
4. การที่อินเทอร์เน็ตเป็นเครือข่ายสาธารณะ (public network) ทำให้การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นรูปแบบการพาณิชย์ ที่จะเกิดปัญหาที่ซับซ้อนมากที่สุด แนวทางในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นกับการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ผ่านอินเทอร์เน็ตจึงสามารถประยุกต์ ใช้ได้โดยตรงหรือให้แนวทางต่อการแก้ปัญหาการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในรูปแบบอื่น ๆ ได้

ด้วยเหตุผลดังกล่าว การวิจัยนี้จะให้ความสำคัญต่อการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นหลัก และไม่ให้ความสำคัญต่อการพาณิชย์ อิเล็กทรอนิกส์ในรูปแบบอื่นเช่น การซื้อสินค้าโดยใช้บัตรอัจฉริยะ (Smart Card) โดยไม่ผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ตลอดจนการแลกเปลี่ยน ข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ (EDI) โดยทั่วไป

โครงสร้างของรายงาน

ในบทที่ 2 ผู้วิจัยจะกล่าวถึงความตื่นตัวในด้านการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย  ในบทที่ 3 ผู้วิจัยจะกล่าวถึงผลการสำรวจผู้ประกอบการ เกี่ยวกับการให้บริการการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ และจะกล่าวถึงผลการสำรวจพฤติกรรมในการใช้บริการการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ของ ผู้บริโภคในบทที่ 4 หลังจากนั้นในบทที่ 5 ซึ่งเป็นบทสุดท้าย ผู้วิจัยจะกล่าวถึงนัยเชิงนโยบายจากการศึกษาสถานภาพของการพาณิชย์ อิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย และนำเสนอข้อเสนอแนะทางนโยบายเบื้องต้นต่อบทบาทที่ควรจะเป็นของรัฐบาลไทยในการส่งเสริม การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์
 

พฤษภาคม 2542